อัตลักษณ์ของนักจิตวิทยาการปรึกษา หมายถึง การให้ความหมายกับประสบการณ์ที่เกี่ยวข้องกับการทำงานและการใช้ชีวิตในฐานะนักจิตวิทยาการปรึกษา ซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับการรับรู้ บทบาท คุณค่า ความหมายของการเป็นนักจิตวิทยาการปรึกษา และความสัมพันธ์ระหว่างการเป็นนักจิตวิทยาการปรึกษากับการใช้ชีวิต
อัตลักษณ์ทางวิชาชีพของนักจิตวิทยาการปรึกษาคือคำตอบที่บุคคลมีต่อคำถามที่ว่า “ฉันเป็นใครในฐานะนักจิตวิทยาการปรึกษา?” และ “ฉันจะมีชีวิตในฐานะนักจิตวิทยาการปรึกษาอย่างไร?” โดยเราสามารถทำความเข้าใจอัตลักษณ์ทางวิชาชีพของนักจิตวิทยาการปรึกษาผ่านกรอบแนวคิดของ Erikson (1980) ได้โดยการแบ่งอัตลักษณ์ทางวิชาชีพออกเป็น 3 มิติ ดังนี้
ประสบการณ์ที่เกิดจากวิชาชีพหรือการทำงานเป็นนักจิตวิทยาการปรึกษา รวมถึงกระบวนการในการทำความเข้าใจเพื่อให้ได้มาซึ่งความหมายของประสบการณ์นั้น ๆ
ชุดความเชื่อ แนวคิด เป้าหมาย และพฤติกรรมที่เกี่ยวข้องกับวิชาชีพหรือการเป็นนักจิตวิทยาการปรึกษาที่บุคคลนั้นแสดงออกมา โดยทฤษฎีการให้คำปรึกษาที่ปัจเจกเลือกใช้ก็จัดเป็นองค์ประกอบหนึ่งของอัตลักษณ์ประเภทนี้
ความเข้าใจเกี่ยวกับบทบาทหน้าที่ของวิชาชีพหรือนักจิตวิทยาการปรึกษาที่บุคคลรับเอามาเป็นของตนเอง ซึ่งมักจะมีความเกี่ยวโยงกับวงสังคมทางวิชาชีพที่บุคคลใช้ชีวิตอยู่
นอกจากแนวคิดของ Erikson แล้ว Cureton, Davis, และ Giegerich (2019) ได้ศึกษาการพัฒนาอัตลักษณ์ของนักจิตวิทยาการปรึกษา โดยพยายามทำความเข้าใจอัตลักษณ์ของนักจิตวิทยาการปรึกษาผ่านกรอบแนวคิดที่มีความเชื่อมโยงกับบริบทของยุคปัจจุบันมากขึ้น ซึ่งระบุไว้ว่าอัตลักษณ์ของนักจิตวิทยาการปรึกษามีความเกี่ยวข้องกับปัจจัยหลัก 4 ปัจจัย ได้แก่
Watkins (2019) เห็นว่าการเปลี่ยนแปลงอัตลักษณ์ของนักจิตวิทยาการปรึกษานั้นเหมาะที่จะศึกษาและอธิบายผ่านมุมมองที่เน้นศึกษาความเปลี่ยนแปลงที่เกิดจากพลวัตของการเรียนรู้ (Transformative Learning Process) ซึ่งเป็นมุมมองที่พัฒนามาเพื่อใช้ศึกษาสิ่งต่าง ๆ ที่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่องโดยเฉพาะ โดยมีพื้นฐานการคิดว่าอัตลักษณ์ของนักจิตวิทยาการปรึกษานั้นเป็นกระบวนการเรียนรู้และเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่อง ซึ่งมีความเกี่ยวข้องกับ
อัตลักษณ์ของนักจิตวิทยาการปรึกษาจะมีการเปลี่ยนแปลงอย่างต่อเนื่องใน 6 มิติดังต่อไปนี้
Rønnestad และ Skovholt (2003) ได้ทำการศึกษาการเกิดพัฒนาการทางวิชาชีพของนักจิตวิทยาการปรึกษา ซึ่งเป็นงานวิจัยระยะยาวที่ใช้เวลาถึง 15 ปี โดยพวกเขาพบว่าพัฒนาการทางวิชาชีพของนักจิตวิทยาการปรึกษานั้นสามารถแบ่งออกไปเป็น 6 ระยะ (The Counselor and Therapist Developmental Model) โดยในแต่ละระยะนักจิตวิทยาจะมีโจทย์ที่ต้องเรียนรู้รวมถึงต้องพบเจอกับความท้าทายเชิงวิชาชีพและความยากลำบากที่แตกต่างกันไป ดังนี้
คือ ระยะก่อนที่นักจิตวิทยาการปรึกษาจะตัดสินใจศึกษาศาสตร์ของการทำจิตบำบัดอย่างจริงจัง ในระยะนี้ ผู้ช่วยเหลือนั้นจะอาศัยหลักปรัชญาชีวิตส่วนตัวและสามัญสำนึกเป็นฐานการคิดในการช่วยเหลือผู้อื่น ขาดรากฐานทางทฤษฎีและความเข้าใจในความซับซ้อนของปัญหาทางจิตใจ พวกเขาอาศัยความรู้และประสบการณ์ตัวเองในการระบุปัญหาและให้การสนับสนุนทางอารมณ์กับผู้ที่ต้องการความช่วยเหลือ ทำให้มักจะมีปัญหาในแง่ขอบเขตของการช่วยเหลือ จรรยาบรรณของการให้คำปรึกษา ตลอดจนประสิทธิผลที่ได้เกิดขึ้น
คือ ระยะที่ผู้สนใจในศาสตร์จิตบำบัดเริ่มต้นการศึกษาอย่างจริงจัง พวกเขาจะพบว่าวิธีการและแนวคิดในการช่วยเหลือผู้อื่นที่พวกเขาเคยใช้มานั้นอาจเป็นวิธีการที่ไม่เหมาะสมและไม่มีประสิทธิภาพ กล่าวคือเป็นระยะที่พวกเขาเปลี่ยนแปลงจากการเป็นผู้รู้ในฐานะผู้ช่วยเหลือจำเป็นกลายเป็นผู้ที่ไม่รู้อะไรเลยเกี่ยวกับการช่วยเหลือในระดับวิชาชีพ พวกเขามักให้ความสำคัญกับความคิดเห็นและการประเมินจากที่ปรึกษานิเทศ ซึ่งส่งผลต่อขวัญกำลังใจและการปฏิบัติงาน ลักษณะสำคัญคือความกระตือรือร้นแต่ขาดความมั่นใจในตนเอง และมักยึดติดกับเทคนิคที่เรียนรู้
คือ ระยะที่ผู้เรียนผ่านประสบการณ์ฝึกงานในรูปแบบต่าง ๆ และมีวิชาความรู้ในการช่วยเหลือผู้อื่นในฐานะนักจิตวิทยาการปรึกษาอย่างเต็มที่แล้ว ในระยะนี้พวกเขาจะเริ่มมีมาตรฐานในการช่วยเหลือและคาดหวังผลลัพธ์ที่สมบูรณ์แบบ พวกเขาตระหนักได้ถึงภาระและความรับผิดชอบในฐานะนักจิตบำบัดมืออาชีพ ทำให้การทำงานของพวกเขามีลักษณะที่ค่อนข้างรัดกุม เคร่งเครียด หวังผล และไม่เป็นธรรมชาติมากนัก พวกเขาจะรู้สึกมั่นใจในทักษะความรู้และความสามารถของตนเองมากขึ้นมากเมื่อเทียบกับระยะก่อนหน้า ยังคงแสวงหาคำแนะนำจากรุ่นพี่หรือเพื่อนร่วมงาน แต่เริ่มประเมินคำแนะนำอย่างมีวิจารณญาณและมีความยืดหยุ่นในการใช้เทคนิคตามสถานการณ์
คือ ระยะที่นักจิตบำบัดนั้นจบการศึกษาและกลายเป็นนักจิตบำบัดมืออาชีพเต็มตัว สามารถแสดงความเป็นตัวของตัวเองได้เต็มที่ ให้บริการด้วยความถูกต้องและเริ่มจัดการกับกรณีซับซ้อนด้วยความมั่นใจ พวกเขาต้องเผชิญหน้ากับความท้าทายที่เกิดจากความหลากหลายของผู้มารับบริการที่ไม่เหมือนกับครั้งฝึกงานและลักษณะของการทำงานที่ไม่มีการสนับสนุนเหมือนตอนที่พวกเขายังเรียนอยู่ ในระยะนี้พวกเขาต้องรับมือกับความรู้สึกผิดหวังและความวิตกกังวลในความสามารถของตนเอง พวกเขาจะเริ่มสำรวจตัวเองและทบทวนวิธีคิดในการทำงานใหม่เพื่อให้เข้ากับบริบทของการทำงานจริงมากขึ้น โดยเริ่มให้ความสำคัญกับความคิดเห็นของผู้รับบริการมากกว่าคำแนะนำจากที่ปรึกษา บางคนอาจเริ่มมีบทบาทผู้นำในที่ทำงาน แต่ยังแสวงหาการกำกับดูแลเพื่อยืนยันความสามารถ
คือ ระยะที่นักจิตวิทยาการปรึกษามืออาชีพนั้นได้ผ่านประสบการณ์ทำงานจริงมาแล้ว พวกเขาผ่านการทำงานกับผู้มาขอรับบริการที่หลากหลายและปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในกระบวนการทำงาน ในระยะนี้หลังจากที่ผ่านการสำรวจตัวเองและสิ่งที่ตกผลึกได้จากประสบการณ์ นักจิตวิทยาการปรึกษาจะเริ่มสร้างแนวทางในการช่วยเหลือให้สอดคล้องกับตัวตนของตัวเอง พวกเขาจะหาทางใช้ทักษะและความรู้ในการทำงานได้อย่างเป็นธรรมชาติ และมีกระบวนการทำงานที่สอดคล้องกับทัศนคติความเชื่อและคุณค่าส่วนบุคคล มีสไตล์การทำงานเป็นเอกลักษณ์ สามารถบูรณาการแนวทางหลากหลาย และได้รับการยอมรับในวงวิชาชีพ
คือ ระยะที่นักจิตวิทยาการปรึกษาได้ผ่านการทำงานในฐานะนักวิชาชีพมาแล้ว 20-25 ปีหรือมากกว่า (ไม่ใช่ทุกคนที่จะก้าวสู่ขั้นนี้ได้) ในระยะนี้นอกจากการมีหน้าที่ในการเป็นนักจิตบำบัดมืออาชีพแล้ว พวกเขายังมีหน้าที่ในฐานะผู้สอนและผู้ชี้แนะอีกด้วย เนื่องจากมีมุมมองเชิงบูรณาการและสามารถถ่ายทอดความรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ เรื่องท้าทายของนักจิตบำบัดอาวุโสคือการที่พวกเขามีความรู้และประสบการณ์การทำงานสูง อาจทำให้พวกเขาเกิดภาวะไม่เห็นอกเห็นใจทางปัญญากับผู้อื่น และเกิดความเบื่อหน่ายในหน้าที่การงาน นอกจากนี้พวกเขาอาจจะต้องประสบกับการสูญเสียบุคคลที่สำคัญอย่างเช่นครูหรืออาจารย์ของพวกเขาอีกด้วย
ข้อมูลจาก
วรัทธน์ ปัญญาทิยกุล. (2565). ประสบการณ์การผสมผสานอัตลักษณ์ของนักจิตวิทยาการปรึกษามืออาชีพ [วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. คลังปัญญาจุฬาฯ. https://doi.org/10.58837/CHULA.THE.2022.555
ซัลมาร์ มณีวงศ์. (2567). ประสบการณ์ในการรับมือกับความท้าทายจากการปฏิบัติงานทางวิชาชีพ ของนักจิตวิทยาการปรึกษามือใหม่ [วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. คลังปัญญาจุฬาฯ. https://doi.org/10.58837/CHULA.THE.2024.607
คณะจิตวิทยา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ขอเชิญผู้สนใจเข้าร่วมโครงการอบรมความรู้ทางจิตวิทยา หัวข้อ “เทคนิคการเจรจาต่อรองเชิงธุรกิจ” ประจำปี 2569 ในวันเสาร์ที่ 31 ตุลาคม 2569 เวลา 09.00 – 16.00 น. ณ ห้อง 401 ชั้น 4 อาคารบรมราชชนนีศรีศตพรรษ คณะจิตวิทยา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.วัชราภรณ์ บุญญศิริวัฒน์ อาจารย์พิเศษแขนงวิชาจิตวิทยาสังคม คณะจิตวิทยา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย เป็นวิทยากร
ในสภาวะแวดล้อมทางธุรกิจปัจจุบันที่เต็มไปด้วยความผันผวนและการแข่งขันที่สูงขึ้น ทักษะที่สำคัญและเป็นตัวชี้วัดความสำเร็จขององค์กรไม่ได้จำกัดอยู่เพียงแค่ความรู้เชิงเทคนิคเท่านั้น แต่ยังรวมถึงความสามารถในการสื่อสารและการบริหารความสัมพันธ์โดยเฉพาะอย่างยิ่ง “ทักษะการเจรจาต่อรองเชิงธุรกิจ” ซึ่งถือเป็นศิลปะและกลยุทธ์สำคัญที่ช่วยสร้างความได้เปรียบในการแข่งขัน การบริหารความขัดแย้ง และการสร้างความเติบโตร่วมกัน
การเจรจาต่อรองที่จะเกิดประสิทธิภาพสูงสุดจำเป็นต้องอาศัยความเข้าใจพื้นฐานด้านจิตวิทยาอย่างลึกซึ้ง เนื่องจากกระบวนการเจรจาล้วนเกี่ยวข้องกับอารมณ์ ความคิด แรงจูงใจ และพฤติกรรมของมนุษย์ การทำความเข้าใจจิตวิทยาของคู่เจรจา การสังเกตภาษากาย การจัดการอารมณ์ของตนเองภายใต้สภาวะกดดัน ตลอดจนเทคนิคการโน้มน้าวใจ ล้วนเป็นกลไกสำคัญที่ช่วยเปลี่ยนสถานการณ์ความขัดแย้งให้กลายเป็นความร่วมมือที่ทั้งสองฝ่ายได้ประโยชน์ (Win-Win Situation) และนำไปสู่การสร้างความสัมพันธ์ทางธุรกิจที่ยั่งยืนระยะยาว
โครงการอบรมความรู้ทางจิตวิทยา หัวข้อ “เทคนิคการเจรจาต่อรองเชิงธุรกิจ” ประจำปี 2569 ได้เล็งเห็นถึงความสำคัญในการพัฒนาศักยภาพด้านจิตวิทยาประยุกต์ จึงได้จัดตั้ง ขึ้น เพื่อเป็นการเตรียมความพร้อมและเสริมสร้างทักษะให้กับ บุคคลทั่วไป ให้มีความรู้ความเข้าใจในหลักจิตวิทยาที่ส่งผลต่อการตัดสินใจ และสามารถนำกลยุทธ์ไปประยุกต์ใช้ในการเจรจาต่อรองทางธุรกิจได้อย่างเป็นรูปธรรม มีความมั่นใจ และพร้อมก้าวสู่ความเป็นมืออาชีพในโลกธุรกิจยุคใหม่ต่อไป
ทั้งนี้ ผู้เข้าร่วมโครงการจะได้รับเกียรติบัตรการเข้าร่วมโครงการจากคณะจิตวิทยา
การอบรมมีอัตราค่าลงทะเบียน ท่านละ 4,500 บาท
(ราคานี้รวมอาหารกลางวัน อาหารว่าง เอกสารประกอบการอบรม และเกียรติบัตร)
On 7 September 2026, the East-West Psychological Science Research Center, Faculty of Psychology, Chulalongkorn University, hosted a Special Talk entitled “What Does Theory Leave Unseen? Critical Reflections on Researching Individuals at Work,” delivered by Dr. David S. A. Guttormsen, Professor in Organisation & Management at the University of South-Eastern Norway.
The talk invited participants to critically reflect on the role of theory in research, particularly how theoretical frameworks shape what researchers observe, interpret, and understand about individuals in the workplace—and how certain perspectives may, at the same time, leave some aspects unseen.
Drawing on examples from research in cross-cultural management, expatriates, and marginalised workers, Dr. Guttormsen highlighted the importance of critically examining the theoretical lenses researchers use and considering how these lenses may both enable and limit our understanding of people and organisational phenomena.
The East-West Psychological Science Research Center would like to express our sincere appreciation to Dr. David S. A. Guttormsen for sharing his valuable insights, perspectives, and research experience. We also extend our thanks to all faculty members, researchers, students, and participants who joined the session and contributed to the engaging academic discussion.
 |
 |
 |
 |
วันที่ 2 กันยายน 2569 รองศาสตราจารย์ ดร.เกรียงไกร บุญเลิศอุทัย รองอธิการบดี (การเงินและการบัญชี) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย มาบรรยายหัวข้อ “ความเข้าใจในการจัดทำงบการเงินและการลงทุนสำหรับผู้บริหาร [FINANCIAL STATEMENT & INVESTMENT ANALYSIS]” ให้กับผู้บริหารและคณาจารย์ คณะจิตวิทยา ณ 809 ชั้น 8 อาคารบรมราชชนนีศรีศตพรรษ
วันที่ 28 สิงหาคม 2569 คณะครูส่วนงานแนะแนว โรงเรียนยโสธรพิทยาคม ได้เข้าศึกษาดูงานด้านจิตวิทยา การดำเนินงานสำหรับห้องให้คำปรึกษา ห้องปฏิบัติการทางจิตวิทยา เพื่อนำไปดูแลช่วยเหลือนักเรียน เพิ่มพูนความรู้ความเข้าใจทางจิตวิทยา ให้สามารถนำไปปรับใช้ในการพัฒนารูปแบบการจัดกิจกรรมแนะแนวของโรงเรียนต่อไป ในการนี้ คุณจิรีรัตน์ สิทธิวงศ์ นักจิตวิทยาประจำศูนย์สุขภาวะทางจิต คณะจิตวิทยา และคุณณัฏฐ์ณัชชา ศศิเกษมพัฒน์ เจ้าหน้าที่หลักสูตรปริญญาตรี (ไทย) เป็นตัวแทนให้การต้อนรับและบรรยาย
 |
 |
 |
 |
วันที่ 28 สิงหาคม 2569 คณะจิตวิทยา โดย ผศ. ดร.ณัฐสุดา เต้พันธ์ คณบดี และคุณวีระยุทธ กุลสุวิพลชัย ผู้อำนวยการฝ่ายบริหาร เป็นตัวแทนเข้าร่วมกิจกรรมตักบาตร “บุญสุนทาน ประจำเดือนสิงหาคม 2569” ณ เรือนไทย จุฬาฯ ซึ่งจัดโดยธรรมสถาน ฝ่ายพัฒนาและส่งเสริมศิลปวัฒนธรรม สำนักบริหารศิลปวัฒนธรรม จุฬาฯ งานนี้มีผู้บริหารมหาวิทยาลัย ผู้บริหารและบุคลากรคณะ สถาบัน หน่วยงาน และนิสิตจุฬาฯ ร่วมตักบาตรข้าวสารอาหารแห้งพระสงฆ์ 9 รูป จากวัดสระเกศ
 |
 |
 |
 |
ฝ่ายศิลปวัฒนธรรม คณะกรรมการนิสิตคณะจิตวิทยา จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย (กนจว.) จัดกิจกรรมน้อมใจวันทาคณาจารย์ 2569 เมื่อวันที่ 27 สิงหาคม 2569 เวลา 16.00-18.30 น. ณ ห้อง 614 ชั้น 6 อาคารบรมราชชนนีศรีศตพรรษ คณะจิตวิทยา เพื่อแสดงความขอบคุณและระลึกถึงพระคุณของครูอาจารย์ที่ได้อุทิศตนในการให้ความรู้และพัฒนานิสิต ตลอดจนสร้างสัมพันธ์อันดีระหว่างอาจารย์และนิสิต
 |
 |
 |
 |
วันที่ 27 สิงหาคม 2569 ผู้ช่วยศาสตราจารย์ ดร.ณัฐสุดา เต้พันธ์ คณบดีคณะจิตวิทยา พร้อมด้วยคุณวีระยุทธ กุลสุวิพลชัย ผู้อำนวยการฝ่ายบริหาร ร่วมแสดงความยินดีและมอบของที่ระลึก เนื่องในโอกาสวันคล้ายวันครบรอบ 17 ปี แห่งการสถาปนาคณะเกษตรศาสตร์บูรณาการ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย โดยมี รองศาสตราจารย์ ดร.พันธวัศ สัมพันธ์พานิช คณบดีคณะเกษตรศาสตร์บูรณาการ และคณะผู้บริหาร เป็นผู้รับมอบ ณ บริเวณโถง อาคารจุฬาพัฒน์ 13 จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
การรับรู้ความสามารถของตนเอง หมายถึง ความเชื่อในความสามารถของตนในการกระทำหรือปฏิบัติงานหนึ่ง ๆ ให้สำเร็จลุล่วงตามที่ได้ตั้งเป้าหมายไว้ ซึ่งการรับรู้ความสามารถของตนเองไม่ได้ขึ้นอยู่กับทักษะที่บุคคลมีเพียงอย่างเดียว แต่ยังขึ้นอยู่กับการที่บุคคลพิจารณาตัดสินว่าตนจะสามารถทำอะไรได้จากทักษะที่มี ซึ่งส่งผลต่อแรงจูงใจ ความพยายาม และความอดทนต่ออุปสรรคขัดขวางต่าง ๆ
การรับรู้ความสามารถของตนเองเป็นกระบวนการที่บุคคลเรียนรู้อย่างซึมซับจากการปฏิสัมพันธ์หว่างบุคคลกับสังคมและสิ่งต่าง ๆ รอบตัวตลอดช่วงชีวิต ตั้งแต่ในวันเด็กจนถึงวัยชรา ซึ่ง Bandura (1997) ได้เสนอแหล่งข้อมูลที่มีอิทธิพลในการส่งเสริมการรับรู้ความสามารถของตนเองไว้ดังนี้
เป็นสิ่งที่ส่งผลมากที่สุดในการพัฒนาการรับรู้ความสามารถของตนเอง เนื่องจากการที่บุคคลกระทำและประสบความสำเร็จด้วยตนเองจะส่งผลให้บุคคลเชื่อมั่นในความสามารถของตนเองเพิ่มมากขึ้น จนทำให้มีความพยายามในการปฏิบัติพฤติกรรมต่าง ๆ แม้ว่าจะประสบกับอุปสรรคหรือพบกับสถานการณ์ที่ไม่เป็นไปตามความคาดหวังก้ไม่มีผลกระทบมากนัก เรื่องจากบุคคลจะไม่ได้มองว่าความล้มเหลวนั้นมาจากการที่ตนขาดความสามารถ แต่เป็นผลจากปัจจัยอื่น ๆ เช่น ยังพยายามไม่พอ สถานการณ์ไม่เอื้ออำนวย นอกจากนี้ยังสามารถเปลี่ยนสถานการณ์ให้เกิดความสำเร็จได้โดยพยายามและฝึกทักษะมากขึ้นเพื่อให้บรรลุผลตามที่คาดหวังไว้
การได้เห็นประสบการณ์หรือแบบอย่างจากบุคคลอื่นที่มีลักษณะคล้ายคลึงกับตนกระทำพฤติกรรมใด ๆ แล้วประสบความสำเร็จ จะทำให้ผู้สังเกตรับรู้ว่าตนเองนั้นก็สามารถที่จะกระทำหรือประสบความสำเร็จได้เช่นกัน หากมีความพยายามจริงและไม่ย่อท้อ ซึ่งตัวแบบนั้นมีสองประเภท คือ ตัวแบบที่เป็นบุคคลจริง คือ ตัวแบบที่บุคคลได้มีโอกาสสังเกตและมีปฏิสัมพันธ์โดยตรง และตัวแบบสัญลักษณ์ คือ ตัวแบบที่ได้รับผ่านสื่อต่าง ๆ
การได้รับคำพูดโน้มน้าวให้บุคคลเชื่อมั่นว่าตนเองมีความสามารถที่จะกระทำพฤติกรรมได้สำเร็จ อาจเป็นคำพูดในลักษณะชักจูง แนะนำ อธิบาย ชื่นชม ทำให้เกิดกำลังใจและความมั่นใจ อย่างไรก็ตามปัจจัยนี้ไม่ค่อยได้ผลนัก อาจช่วยได้ในระยะสั้น ถ้าจะให้ได้ผลต้องเกิดควบคู่กับปัจจัยแรก
การมีสภาวะร่างกายแข็งแรง มีภาวะสุขภาพที่ดีจะทำให้บุคคลมีความเชื่อมั่นในความสามารถของตนเองเพิ่มขึ้น ในทางกลับกัน หากบุคคลมีสภาวะร่างกายอ่อนแอหรือมีอาการเจ็บป่วย ย่อมจะส่งผลในทางตรงกันข้าม เช่นกันกับสภาวะด้านอารมณ์ ถ้ามีอารมณ์บวก เช่น รู้สึกมีความสุข รู้สึกมีคุณค่าในตนเอง มีความพอใจ จะส่งผลให้มีความเชื่อในความสามารถแห่งตนเพิ่มขึ้น แต่หากสภาวะด้านอารมณ์เป็นลบ เช่น เครียด วิตกกังวล กลัว จะส่งผลให้ความเชื่อในความสามารถแห่งตนของบุคคลลดลง และอาจหลีกเลี่ยงการกระทำพฤติกรรมนั้น ๆ ได้
ทฤษฎีการรับรู้ความสามารถของตนเองของ Bandura ได้อธิบายถึงความสัมพันธ์ของการรับรู้ความสามารถของตนเองซึ่งเป็นปัจจัยส่วนบุคคล กับการเกิดพฤติกรรมซึ่งเป็นผลลัพธ์ที่คาดหวัง กล่าวคือ ผลลัพธ์จากการกระทำพฤติกรรมใด ๆ ก็ตาม เกิดขึ้นจากความคาดหวัง 2 ส่วน ที่มีความสัมพันธ์กันซึ่งมีผลต่อการตัดสินใจหรือการแสดงพฤติกรรมต่าง ๆ ของบุคคล ได้แก่ (1) ความคาดหวังในความสามารถของตนเองหรือการรับรู้ความสามารถของตนเอง – ยิ่งบุคคลมีความเชื่อในความสามารถของตนเองมากเท่าใด ก็มีแนวโน้มที่จะจัดการกับสถานการณ์ต่าง ๆ มากขึ้นเท่านั้น และ (2) ความคาดหวังในผลลัพธ์ – การประเมินว่าพฤติกรรมที่เกิดขึ้นจะทำไปสู่ผลลัพธ์ที่คาดหวังหรือได้หรือไม่
เมื่อบุคคลมีการรับรู้ความสามารถของตนเองสูง เชื่อว่าตนสามารถกระทำการบางอย่างได้ ก็จะทำให้เกิดพฤติกรรมนั้นได้ และหากบุคคลมีความคาดหวังในผลลัพธ์สูง ก็จะยิ่งช่วยให้พฤติกรรมนั้นเกิดผลสำเร็จตามที่คาดหวัง แต่หากมีความคาดหวังในผลลัพธ์ที่ต่ำ พฤติกรรมนั้นอาจจะคงอยู่ได้ไม่นาน และอาจทำให้เกิดความล้มเหลว ไม่สำเร็จผล ในทางกลับกันหากบุคคลมีการรับรู้ความสามารถของตนเองต่ำ ไม่เชื่อว่าตนเองจะกระทำการบางอย่างได้ พฤติกรรมก็จะไม่เกิด และผลลัพธ์ที่คาดหวังก็จะไม่เกิดขึ้นด้วย
นอกจากนี้ Bandura 1986 ได้อธิบายถึงพฤติกรรมต่าง ๆ ที่เป็นผลมาจากการรับรู้ความสามารถของตนเอง ดังนี้
พัฐปณิตา จันกลิ่น, วันวิสา พิทักษ์พินิจนันท์ & ศิวนาถ รักการงาน. (2556). ความสัมพันธ์ระหว่างการรับรู้ความสามารถของตนเองในการออกกำลังกาย การซึมซับจากวัฒนธรรมสังคมและความไม่พึงพอใจในรูปลักษณ์กับเจตนาที่จะออกกำลังกาย [โครงการวิชาการวิทยาศาสตรบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. คลังปัญญาจุฬาฯ. https://doi.org/10.58837/CHULA.SP.2013.11
มนชนก เฮงสุวรรณ. (2558). ความสัมพันธ์ระหว่างความไม่สอดคล้องระหว่างบุคคลกับงาน ความแตกต่างระหว่างบุคคล การปั้นงาน และความผูกใจมั่นในงาน: การวิเคราะห์อิทธิพลของตัวแปรกำกับและตัวแปรส่งผ่าน [วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. คลังปัญญาจุฬาฯ. https://doi.org/10.58837/CHULA.THE.2015.270
วรรณชนก อยู่ถมยา. (2568). ความสัมพันธ์ระหว่างการรับรู้ความสามารถของตนด้านการเรียนกับผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนออนไลน์ในหลักสูตรอบรมออนไลน์วิชาภาษาอังกฤษของพนักงานโดยมีอารมณ์เชิงบวกเป็นตัวแปรส่งผ่าน และการรับรู้ข้อมูลย้อนกลับเชิงบวกเป็นตัวแปรกำกับ [วิทยานิพนธ์ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย]. คลังปัญญาจุฬาฯ. https://doi.org/10.58837/CHULA.THE.2025.92